Wie ooit een witte pil in de ochtend doorslikt, herkent het misschien: een lichte stijfheid, tinteling of vermoeid gevoel in de spieren. Statines zijn intussen een vertrouwd recept voor hart en bloedvaten—but hun onverwachte bijwerking blijft soms ongemerkt sluimeren. Waarom sommige mensen pijnlijke spieren krijgen, hield artsen en apothekers jarenlang bezig. Recent is een doorslaggevende verklaring gevonden, die in vele slaapkamers en apotheken relevant blijkt.
Een bekende remedie, een verborgen risico
Op het aanrecht liggen de tabletten klaar, bedoeld om LDL-cholesterol te verlagen. Statines beschermen zo tegen hart- en vaatproblemen. In de praktijk merkt tien procent van de gebruikers iets op: spierpijn, kramp, of een hardnekkige vermoeidheid. Soms zo subtiel dat het wekenlang onopgemerkt blijft, soms storend genoeg om de medicatie op te geven.
De rol van een bijzondere calciumpoort
In elke spiercel huist de ryanodinereceptor 1 of RyR1. Zie het als een deurwachter die bepaalt hoeveel calcium toegang krijgt tot het spierweefsel. Normaal gesproken gaat de poort even open voor een spiercontractie, daarna stevig dicht. Statines, zo blijkt nu, kunnen die poort op een kier laten staan. Daardoor stroomt calcium langer door dan nodig.
Schade op celniveau
Het teveel aan calcium in de spiercel activeert enzymen die normaal rustig blijven. Die kunnen ineens spiervezels beschadigen, of zelfs vernietigen. Niet iedereen krijgt er last van, maar wie het merkt voelt vaak een diffuse pijn—flauw, trekkend, soms scherp na inspanning. Voor mensen met een afwijking in het RyR1-gen zijn de risico’s groter. Zij lopen kans op serieuze complicaties, zoals krachtverlies of problemen met de ademhaling.
Verregaande gevolgen en zeldzame complicaties
In extreme gevallen kan de spierbeschadiging verergeren. Rhabdomyolyse—waarbij spiercellen openbarsten en afvalstoffen vrijkomen—kan zelfs de nieren belasten. Nog zeldzamer, maar ernstig: als het immuunsysteem eigen spieren aanvalt, ontstaat auto-immuun necrotiserende myositis. Beide situaties zijn aanleiding om direct medisch advies te zoeken.
Er is niet één verklaring voor alle klachten
Het openstaande calciumkanaal biedt een direct antwoord, maar verklaart slechts een deel van de bijwerkingen. Toch helpt dit inzicht om risicogroepen sneller te herkennen. Vooral mensen met bekende spierziekten, of met een voorgeschiedenis van overgevoeligheid, kunnen baat hebben bij extra waakzaamheid.
Op zoek naar oplossingen voor de toekomst
Onderzoekers werken aan statines die niet aan RyR1 binden, en zo de oplaaiende spierproblemen vermijden. Een andere strategie richt zich op bestaande middelen die de lekkende calciumdeuren dichten, zonder de werking van statines te verstoren. Dit soort medicijnen—in ontwikkeling of in testfase—zouden het dagelijks leven van veel gebruikers kunnen verlichten.
Een onderschat probleem vraagt nuance
Nu het mechanisme rond spierklachten en statines beter begrepen wordt, is er ruimte voor een weloverwogen keuze in de behandeling. Voor miljoenen gebruikers hangt er veel af van een evenwicht tussen cardiovasculaire bescherming en het voorkomen van nieuwe klachten. De pijn die soms volgt op het slikken van een pil, blijkt voort te komen uit een kleine maar cruciale verstoring—een inzicht dat veel patiënten kan helpen om bewuster en beter ondersteund hun medicatie voort te zetten.
